Analyse van eigen ervaringen. 2 Lichamelijke gewaarwordingen

Het vorige inzicht, over de drang om altijd meer te willen, heb ik niet zomaar verworven, maar vooral na veel feedback van mijn vrouw. Haar reactie heeft mij er eerder toe doen besluiten, om bij die gulzigheid in mij stil te blijven staan.  Bij die dorst naar weten en lezen en onder de indruk zijn van wat een ander zegt en meent te weten.
(Natuurlijk gaat er iets vooraf aan het willen luisteren naar  feedback. Ik heb gezien hoe ik - en met name veel mannen met mij - feedback van hun partner in eerste instantie opvatten als een aanval. Ze vonden het tot voor kort ook moeilijk bij hun innerlijk stil te blijven staan. Maar bij de vrouwelijke feedback is het hebben van een mannelijke vriend een zegen. Die kan de kook wat afhalen van de feedback. Over het serieus nemen als man van de feedback van een partner schreef ik het boek: De man, zijn lichaam, zijn ziel (Sommeling, 2012).


Om eigen ervaringen te willen analyseren om zichzelf beter te leren kennen, zijn er drie punten van groot belang.
1. Bij het verkrijgen van zelfinzicht is het dus allereerst nodig ergens bij stil te blijven staan. Zoals een oudere man eens zei: ' ik sta tegenwoordig wat vaker stil en dat schiet lekker op'.  Door stil te staan bij de bovenstaande feedback van iemand, begon ik een onderliggende angst te voelen, als oorzaak van mijn onrustige drang naar steeds meer. Hoe kun je angst eigenlijk voelen?

2. Die angst voelde ik niet rechtstreeks, maar ik merkte onrust in mijn lijf, en de drang om uit  stil zitten en kijken weg te lopen,  mijn ademhaling was ook onrustig. Kortom er was een rondgaande energie. In de analyse van eigen ervaringen is het stil staan bij wat er in het lichaam gebeurt, fundamenteel. Aristoteles noemde ons lichaam de toegang tot onze ziel. In onze tijd heet het standaardwerk van Mindfulness: ' Coming to our senses: healing ourselves and the world by Mindulness' .

Zo merk ik steeds vaker bij lopen, gewoon lopen, zonder druk, zonder extra te willen, soepel en natuurlijk, al ademend en rondkijkend, hoe uiterst prettig dat is. Schouders ontspannen, mijn benen voelen bewegen zonder zelf veel te doen, rondkijkend en van alles ziende, kindergeluiden op de speelplaats achter onze straat, de frisse ochtendlucht voelend, mensen op straat, het morgenlicht, op naar de winkel om een boodschap te doen, bij de kassa groetend en een glimlach krijgend.
Een vogel hoor ik fluiten in deze stemming. Ik hoor het nu in mijzelf zingen, het hele universum zingt.
Dit is nu de eenheidservaring: niet meer tegenover in een afstand tot die vogel en al het andere, maar mijn innerlijk staat open.
Zoals ik die vogel verinnerlijk, zo verinnelijken kinderen hun ouders. Huilend op de schoot van moeder, wordt deze lichaamssensatie in ons innerlijk opgenomen, de lichamelijke ervaring wordt in de psyche opgenomen: ons verdriet heeft een grond, het zal nooit grondeloos zijn. De liefdevolle blik van een vader (1), het op zijn schouders zitten (2), de begrenzende hand op ons hoofd bij onrust (3), deze zintuigelijke ervaringen worden in ons innerlijk opgenomen, tot psychische rijkdom gemaakt: wij gaan respectievelijk van onszelf houden (1), kennen minder hoogtevrees wellicht (2), voelen dat onze gemoedsexplosies begrensd kunnen worden en we er niet bang voor behoeven te zijn (3)

´Als er een leerboek voor kinderen zou komen dat de belangrijkste waarden samenvat, wat moet er dan in ieder geval in staan?´,vraag ik eens aan mijn volwassen zoon en dochter. Ze zijn onder de indruk van mijn vraag en gaan er serieus op in.´Mensen moeten leren naar hun gevoelens te luisteren die vooral hun lichaam hen vertelt´, zegt de een. ' Verwondering over dit bestaan', zegt de ander. Bijna te mooi om waar te zijn, maar ze zeggen het echt.

3. Er is nog een belangrijke reden waarom mensen  willen overgaan tot zelfinzicht en bewuster  meester over zichzelf willen worden.. Frustratie.
De spijt naderhand van niet genoten te hebben van een glas wijn dat ik achteroversloeg, en dat ik nauwelijks proefde, werd een motief om stil te staan en eigen ervaringen meer te gaan analyseren.  Ik realiseerde me dat ik ook te weinig oog had voor mijn tafelgenoot en ook van de rest die op tafel staat. Ook zonde, want ik leef maar een keer, en verloren momenten zijn doodzonde. Experiencing time, not wasting time is wat ik wil.

Het wordt steeds weer gezegd, maar het is uiterst moeilijk om in het hier en nu te zijn en daar ook te blijven. Uit het inzicht en de tot bewustzijn gekomen frustratie van niet dáár te zijn, groeit de motivatie steeds sterker om er naar te streven, daar wél te zijn.
Niet als een morele plicht of als een dwingende opgave, maar gewoon  omdat zoiets fijn is en vooral zo natuurlijk aanvoelt.
Soms voer ik met mijn dagboek een recollectie uit om vergeten ervaringen terug te halen.. Dat is wat kloosterlingen doen: het opgeschreven om de zoveel tijd nog eens doorlezen en te kijken wat er van je voornemens terecht gekomen is de afgelopen tijd. Zo bleek ik laatst bij het doorlezen van mijn dagboek dat ik mijn besluit vergeten was om een paar keer per dag bewust in het hier en nu te gaan. Hernieuwd besluit dus.

Sommige mensen hebben wel eens bezorgd tegen mij gezegd dat ze denken dat al dit soort inspanningen, al dat ' moeilijk doen' , je juist niet vrij maakt,  maar tot een  veel te grote zelfbetrokkenheid leidt; alsmaar met jezelf bezig. Dat is een misverstand. Het kenmerk van het ware is hier juist het zien om je heen; aandacht die juist niét op zichzelf betrokken is,  het is aan jezelf toegestane ontspanning en vrijheid.

Toch ligt er wel degelijk een gevaar in om jezelf zo graag jezelf paradijselijk en onbezorgd en lief te voelen. Van de ene kant moet je daar je best voor doen, jezelf leren kennen, mediteren of anderszins opletten of oefenen. Van de andere kant moet je juist loslaten, overlaten. Een vreemde paradox waarvan het nodig is deze met de grootst mogelijke grondigheid te begrijpen.
In zekere zin draait alles hierom namelijk. In een flits kan ik soms voelen als ik mediteer dat ik wel ontspannen ben, maar dat daaronder nog een veel grotere ontspaning mogelijk is in mijn lichaam; mijn ontspanning wordt nog dieper dan ik eerst voor mogelijk hield. Zachtvloeiend van binnen, mild,  licht....
Datzelfde gebeurt met de ervaring van een opgeruimde geest, die je blij maakt. Ineens komt het inzicht over mij heen, dat die blijheid als het ware  v a n z e l f  gebeurt en in schrille tegenstelling staat tot mijn proberen en analyseren. Dan kan er een paradijselijke sensatie over mij heen komen, die nauwelijks of niet te verwoorden is. Veel mensen zullen die ervaring wel kennen, hij zit in ons verborgen en die kan niemand ons afnemen, daarom hoef ik me er eigenlijk ook niet zo druk over te maken als deze er even niet is. Ik hoef er eigenlijk ook niet zo uitdrukkelijk over te schrijven om het aan anderen mee te delen.
Komt vanzelf wel. Ignatius van Loyola, de stichter van de Jezuïteutenorde, vond het als een van de eersten van belang om eigen ervaringen te analyseren en schreef daartoe het wereldberoemde boekje  ' De onderscheiding der geesten.  Hij beschrijft die ervaring waar ik hierboven over schrijf, die naar ons toevloeit en waarom hij tranen van ontroering vergoot als ' zonder voorafgaande oorzaak'.  Hij dacht wellicht dat die ervaring van god kwam. Wij kunnen vragen: ' Wie is degene die gewaar is?'
Dat naar mij toevloeien van die mystieke ervaring kan ik in ieder geval zelf teniet doen! Want het blijven verlangen, het willen vasthouden, het ongelooflijk boos worden op alles en iedereen dat dit gevoel verdwijnt, roept zoveel agressie, wanhoop en activiteit op, dat er geen sprake meer is van loslaten.
Dit is het geheim van wu wei: handelen door niet te handelen. Dit is wat men onder het Niets verstaan, een ander woord voor Leegte, dat Mysterie en openheid is.

Een ander veel voorkomend gevaar bij zo diep ervaringen willen analyseren is subtiele minachting voor mensen die zogenaamd oppervlakkig leven. Nadrukkelijk wil ik zeggen dat ik niet weet wie meer gevangen of oppervlakkig bezig is: de fluitende stratenmaker of de piekerend nadenkende Louis. Bij een lezing die ik hield vroeg een bouwvakker mij in de discussie: 'wat heeft dat bezig zijn met je bewustzijn allemaal voor nut? Dadelijk ga ik naar huis en drink gezellig een kopje koffie met mijn vrouw'. Mooie vraag.  Oppervlakkig of diep, hoog of laag, goed of slecht, zijn tegenstellingen die niet ter zake zijn. Ieder zoekt de weg die bij hem past of die hij prettig vindt. Wat is jouw weg?

Met  een wijsheid die geen tranen kent, met een  filosofie die het niet verstaat te lachen, en met een grootheid die niet voor kinderen bukt, wil ik niets van doen hebben. (K.Gibran).

Vanmorgen was er dan zomaar een wonderlijke stilte , niet alleen om mij heen, maar juist in mij. De lucht was azuurblauw, in een hoge cypres zat een vogel te zingen, een sneeuwwitte, die ik niet ken, haar borst was geel, zoals goud geel is. In de amandelboom koerde een duif. Hoe die rust zo kwam? Ik weet het niet. Eigenlijk gewoon door deze toe te staan.

Heb erover nagedacht hoe je rust eigenlijk kunt ervaren. Want ervaren is het focus van deze berichten op mijn weblog en het vinden van woorden daarvoor. Rust is in ieder geval: het ontbreken van voortmakende of voortdurende gedachtenstrepen, die waren er niet. Er was ook geen meeslepende of zeurende emotie. De stilte in de natuur voelde ik ook in mijzelf, en de ruimte en de vredigheid daarvan.

Ik spreek steeds over ' ervaren'. Wat is ervaren eigenlijk?
In ' ervaren'  zit het woord 'varen'  besloten. Het suffix ' er'  geeft het resultaat van een werkwoord aan.; het gevolg van wezen varen dus.  Je beweegt je van A naar B; en bij B aangekomen ben je niet meer in de staat waar je bij A was. Het is een gebeurtenis waarbij iets verandert, een proces.
Er is iets ' gebeurt'. Het woord ' gebeuren' is een tamelijk nieuw woord, dat nog niet zo lang bestaat. Het is typisch een woord dat nodig was toen onze cultuur interesse kreeg voor iets existentieels. Het woord existentieel hadden we nodig omdat we het leven begonnen te ervaren niet als een tevoren vastgelegd gegeven of dogmatisch vastgelegd patroon, maar als proces, een existentiële ons overkomende toestand, waar we subjectief invloed op kunnen uitoefenen, in een eigen verantwoordelijkheid, een persoonlijk levensontwerp. Dan kunnen we iets laten gebeuren. Er wordt iets nieuws ge-boren (Geburt, gebeurtenis). Wat?