Analyse van eigen ervaringen. Inleiding en eerste bericht: 1. De noodzakelijke weg tot zelfkennis

Inleiding.

Mijn kleinzoon pestte zijn jongere broertje. Zijn moeder riep: 'dat is niet lief'. 'Waarom gebeurt dat dan?' vroeg hij!

Er gebeurt iets helemaal van binnen uit, een impuls waar je geen vat op hebt, terwijl je kennelijk wel voelt dat het eigenlijk om liefde gaat. Hier helpt geen moedertje lief aan; je staat er alleen voor met je impuls en moet helemaal alleen zien om die vreemde impuls die van buiten jou komt, maar toch binnen in jou geslopen is, te bemeesteren. Komt die zwarte impuls helemaal van binnen uit? Ben jijzelf het gevaar, of is het iets wat over je komt en waar je de baas over moet worden, alleen. Een angstwekkende ervaring voor een kind: de veiligheid van je omgeving waar je eerst op steunde, blijkt niet genoeg. Er volgde dus bij dit kleine mannetje zoals bij de meesten peuters vele angstdromen.  

Mijn al een stuk oudere kleindochter zag op haar beurt de veiligheid van haar ouders uiteenvallen. Dodelijk verdrietig was ze. Maar met liefdevolle zorg hielden haar scheidende ouders haar voor, dat ze ook moest leren haar geluk niet helemaal van anderen te laten afhangen, maar geluk ook in zichzelf moest leren vinden. Dat heeft ze gedaan.

Waarom bewegen er in ons innerlijk schaduwen, draken en demonen? Waarom zijn wij uit ons  paradijs verjaagd? Waarom gebeurt dat dan?

Deze vragen zijn niet te beantwoorden. Het enige antwoord dat past is onze persoonlijke reactie op lijden en kwaad. Maar wat is mijn persoonlijke reactie? Dan zal ik toch eerst mijn binnenste moeten leren kennen en weten wie ikzelf ben! 

Selfawareness is our human Glory.

In mijn dagboek probeer ik al  vele jaren alleen maar op te schrijven wat ik zelf vind en stil te staan bij wat ik ervaar. Niets is belangrijker voor zelfkennis, dan de bewustwording van eigen emoties, gedachten, schaduwkanten, valkuilen, behoeften, enz. Wat niet opgemerkt wordt, blijft rondzwerven in onze geest.

Ik wil mijzelf leren kennen en niet alleen de gedachten van anderen volgen. Niet dat ik niet belangrijk vind of als inspiratief kan ervaren waar anderen over denken, maar dat brengt vaak niet verder dan concepten en begrippen. Theoretische bespiegelingen blijven aan de buitenkant en leiden op zichzelf niet tot innerlijke wijsheid en meesterschap over zichzelf. Dat doet alleen de analyse van eigen ervaringen.

Thales van Milete schreef meer dan tweeduizend jaar geleden al: ' het gemakkelijkste is een ander raad geven. Het moeilijkste is om zichzelf te leren kennen'. Bij eigen ervaring leren stil te staan vereist grote discipline, want deze aandacht vergt inspanning en de moed om iets onder ogen te zien. Maar ik  merk telkens weer dat de beloning groot is.

Ook al is het een bijlage, de appendix van dit boekje vind ik van groot belang. Zij geeft de analyse van ervaringen een extra wetenschappelijk fundament. Wetenschap en innerlijke bewustwording komen in onze dagen tot elkaar in fascinerende vergezichten. Natuurwetenschap en met name de Quantumfysica laat zien hoe onze werkelijkheid naar heelheid streeft vanuit een impliciete orde. Recente Neurowetenschap stelt dat ons brein informatie doorgeeft zoals een prisma het licht of zoals in een boek informatie zit, maar het boek en het brein zelf informatie niet kent. Waar komt zij dan vandaan? Innovatieve Psychologie en Psychotherapie spreken over de helende kracht van ons bewustzijn zelf waarbij onze zintuigen een toegang vormen. Theologie, althans een kleine voorhoede begrijpt de traditie zo goed, dat zij oude vormen misleidend vindt en de traditionele boodschap daarom niet anders dan in een nieuwe vorm gestalte geeft. De bovennatuur verlaat zij en - net zoals Zen - ziet zij de transcendente doorstraling in dit aardse en ons antwoord daarop vanuit ons diepste innerlijk. 

Bij al deze disciplines staat bewustzijn in het centrum van aandacht. Ze geven allen een bemoedigend kader voor de interpretatie van onze ervaringen. In de appendix vat ik de  ’highlights’  samen. Deze lokken ons met nooit eerder vermoedde vergezichten die zelfs het aanschijn van onze wereld en haar evolutie zullen kunnenHet is de ervaring zelf en niet de theorie, die tot kennis leidt, want  ervaring en kennis zijn wezenlijk identiek (zie appendix).  Maar het is een wetenschappelijke fundering die ons bemoedigt om onze ervaringen serieus te nemen en ons niet door schijnargumenten te laten tegen houden om bevriend te raken met ons rijke innerlijk en haar mogelijkheden beïnvloeden. 

Bekende schijnargumenten zijn: ’alles is toch zinloos of niet te kennen; we komen er toch nooit uit; ik heb nu eenmaal dit karakter; we stammen van de aap en we moeten ons niet te veel verbeelden; we zijn helemaal bepaald door ons brein en mijn kwaal is toch louter organisch vastgelegd; er is daarom niets aan te doen’. 

Dit zijn voorbeelden van zogenaamde nuchtere reële gedachten, waar geen speld tussen te krijgen lijkt. Als we menen toch geen antwoorden op vragen over zinvolheid te kunnen krijgen, is het  onzin om aan onze ervaringen te onderzoeken. Ik ga bij het doordringen in mijn ervaringen ondanks alles uit van een optimistische visie. 

Ik denk niet alleen dat een optimistische visie het meest constructief is, en  ik ervaar hoe deze zichzelf bewijst, maar ik kan die visie met de stand van de moderne wetenschap ook wetenschappelijk aannemelijk maken!

Beschreven ervaringen uit mijn dagboek zijn door mij opgetekend in de maand Mei 2014. Ik leefde toen in betrekkelijke afzondering in het Spaanse bergdorpje Finestrat, weinig afgeleid en zeer geïnspireerd om mijn bevindingen in die periode eens ordelijk onder woorden te brengen.

Dat ik hierbij deze ervaringen ook publiceer,  komt niet helemaal voort uit exhibitionistische overwegingen, maar uit de overtuiging dat ik geen bijzonder iemand ben, en meemaak wat iedereen in min of meerdere mate op zijn tijd meemaakt. En het kan mij weinig meer schelen of iemand mij zou willen bekritiseren of bewonderen. Daar schieten ikzelf en anderen niets mee op. Hopelijk hebben sommige lezers iets aan de manier waarop ik mijn ervaringen analyseer en woorden voor mijn binnenste vind.

Alles ging bij mij niet vanzelfsprekend en van een leien dakje. De een glijdt moeiteloos met zijn bootje over alle stroomversnellingen, terwijl de ander als een mol moeizaam de grond omploegend zijn weg zoekt. Maar de slak heeft meer van de weg gezien dan de haas. Bovendien kun je - volgens Johan Cruijff- als je ouder bent, beter het hele veld overzien. 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1e Bericht 5 mei 2014: de analyse van een ervaring als weg tot zelfkennis.

Er is een grote dorst in mij naar weten en diepere dingen doorgronden, ook naar het zoeken en verkennen van onze mentale en psychische en zelfs mystieke mogelijkheden. Dat klinkt misschien wel mooi of prijzenswaardig, maar mijn dorst is soms zo heftig en meeslepend dat ik te weinig met mijn aandacht bij de gewone dagelijkse dingen ben en dat mijn zucht naar weten mij bij tijden uitpunt en moe maakt.  Waarom die nood en die heftigheid? Het lijkt op overeten, op willen verslinden. Ik ga deze ervaring van heftigheid en dorsten nu verder analyseren.

Ik weet dat dit overeten niets oplevert en zelfs spirituele groei verstoort in plaats van mogelijk maakt. Het voelt als een hevige dorst soms. Wanneer we iets - zoals die heftige drang om te schrokken - eigenlijk niet willen met ons verstand, maar toch iedere keer weer blijven doen, dan wijst dat in het algemeen op iets dat zich in het verborgene afspeelt; wellicht een trauma'tje dat zich in ons onbewuste verschuilt en waar we nog geen zicht op hebben.

Ik ga bij die heftige dorst om te weten, stil staan. Dat  stilstaan gebeurt niet vanzelf maar er is een bewuste keuze voor nodig, een wilsbesluit dat ik regelmatig moet vernieuwen. Het bewustzijn alleen al van de heftigheid van die dorst, leidt al tot meer kalmte merk ik iedere keer weer.

Maar die kalmte maakt het ook mogelijk om iets anders te voelen. Het is alsof een angst me regelmatig drijft, alsof ik bang ben met lege handen te komen staan.  Door dat meer bewust kijken, komt er vannacht een droom los, die ik mij herinner.
Ik droomde vannacht dat ik de weg kwijt ben, ik zoek en zoek. Dan is er een vrouw aan wie ik de weg vraag, zij wijst me verder. Ik word onrustig wakker. Waarom moet ik op mijn leeftijd nog de weg vragen?
Ik weet al zoveel, heb zo veel gelezen en weet eigenlijk toch wel dat ik zelf mijn weg kan bepalen en dat tegenwoordig ook goed kan. Dit besef laat ik maar weer eens in mijzelf doordringen, ik sta er bij stil, het maakt al rustig en doet me minder naar elders kijken of aan anderen vragen.
Het is niet nodig om buiten mijzelf te kijken. Ik kijk nu ter plekke in mijzelf, neem er de tijd voor om bij de droom en de onrust erin stil te staan en rustig te ademen. Dat brengt mij al dichter in contact met mijzelf en maakt de overtuiging dat ik mijn weg zelf vinden zal, geloofwaardiger. En dat gebeurt allemaal vanzelf doordat ik de droomervaring binnen mijn wakend bewustzijn breng.

Dit is de wonderlijke helende werking van ons bewustzijn waar ik in theoretische artikelen over mijn vakgebied (ook op mijn web) over heb geschreven in de hoop te activistische therapeuten tot meer kalmte te kunnen brengen in dit vertrouwen op de eenvoud van ons bewustzijn dat de richting om te gaan in zich bergt. Laat je de richting wijzen.
Therapeuten zijn geen scheppers maar meer de vroedvrouw die assisteert bij het evolutionaire geboorteproces in de cliënt zelf, schreef ik vol overtuiging. Als ik een cliënt vraag: ' Hoe zit dat dan bij jou?' en hij zegt :' dat weet ik niet' , dan levert mijn vragende reactie: ' nou, vertel eens...' , bijna altijd een antwoord op.
Volg de aanwijzingen en de richting in de cliënt dat komt hij of zij bij de eigen rijkdom.  Eens schreef ik daarover het volgende verhaal.

Licht op een lege stoel                                             
Het Academiegebouw van de Groninger Universiteit grenst aan een binnenplein. De kamer waar wij groepstherapie geven kijkt er op uit. Van buiten schijnt wat zonlicht schuin naar binnen op een kring lege stoelen. Generaties zijn hier aan mijn oog voorbij getrokken.
Ook zij. Op de bul die bij haar afstuderen is uitgereikt, staat de wapenspreuk van onze Universiteit, die spreekt van een lamp die ons pad verlicht. Haar pad doemt op uit een duister verleden en slingert langs depressieve stemmingen en onvervulbare illusies die haar dikwijls uit balans hebben gebracht en het moeilijk maakten om geconcentreerd te studeren en zich te laten fascineren door wetenschappelijke vergezichten. Ze had zich daarom aangemeld voor therapie en haar bizarre levensgeschiedenis voor mij opgeschreven.
Wat ze toen wilde, was:
 - actief bij het leven betrokken zijn, bij mijn gevoel komen; niet alleen rationeel weten wat ik voel,  maar het 'doorvoelen';
- mijn pijn onderzoeken, die steeds weer terugkomt; leren om zelf mijn eigen geluk te vinden;
- ik laat mensen niet echt toe, waardoor ik me soms niet op mijn gemak voel en krampachtig
Veel heeft ze doorgewerkt en in de loop der tijd een plaats gegeven. Met regelmaat heeft ze symbolische rolfiguren vóór zich op een stoel gezet. Ze heeft haar ideale vader uitgetest op zijn grenzen. Om de diepte van haar behoeften te onderzoeken heeft zij haar groepsleden de rol van ideale moeder laten spelen, een moeder met wie ze contact kan maken en voor wie ze niet hoeft te zorgen.
Het is een van haar laatste sessies. Ze vertelt dat haar vriend haar nog steeds niet kan geven waar ze behoefte aan heeft. Wanneer ik zeg dat als er een getuige geweest zou zijn, deze had kunnen zien hoe eenzaam ze van jongs af aan in haar zoeken is geweest, is ze diep geraakt. Ze kleurt en schiet vol verdriet. Dit duurt even, maar dan wordt haar gezicht rustig, het is alsof de wereld stil staat.....de groep houdt de adem in ......na een tijdje vraag ik of we nog iets voor haar kunnen doen.
Ze zegt: "ik kijk naar die lege stoel, leeg en mooi met die lichtval".
Nu ze dat zegt weet ik dat de therapie klaar is. Ze heeft zichzelf gevonden. Ik voeg er, wat overbodig, aan toe: "en die stoel zal altijd leeg blijven! Geen vriend en geen ander mens zal je ooit helemaal kunnen geven wat je van je moeder nodig had. Maar dat is niet erg.  Je hebt een moeder in jezelf ontdekt, wees voor jezelf als een moeder. Die stoel zal altijd leeg blijven, maar dat geeft niet".
In de feedback een week later is ze springlevend, ze is onbezorgd en vrolijk, Ze heeft zich de afgelopen week heel goed gevoeld. Aanvankelijk kan ze weinig van de laatste sessie reproduceren, maar dan zegt ze over de betekenis van ons contact bij haar eigen ontdekkingen iets verrassends: "jij symboliseerde voor mij een vader die zei:"je kunt het zelf wel, het komt wel goed". Ze is opgelucht dat ze niet meer naar steun hoeft te zoeken, ze is zich bewust geworden dat ze alles in zich draagt. Ik vraag naar beelden.
Ze kijkt naar de lege stoel voor zich.
"Dat licht", zegt ze, " ik voel me lichter". Dat jij je lichter voelt, dat is toch iets anders dan het licht op deze stoel?", vraag ik.
"Nee", zegt ze, "het is hetzelfde".

Nu in mijn persoonlijk leven nog op dat stuwende geboorteproces vertrouwen, op die bron en rijkdom waar ik als therapeut over schrijf. Het is die stuwing en drang in mij die vanzelf - zonder al te heftig en angstig zoeken- mij in contact kan brengen met het meest innerlijke in mijzelf, in het vermoeden van paradijselijke rijkdom.