Het zijn vooral onze emoties, die ons gedrag bepalen. Emoties zijn de waarden die wij aan ons gedrag toekennen. We kunnen ons van onze emoties bewust worden. We kunnen ze benoemen en merken dat we er niet door worden weggesleept..
Die bewustwording is aanvankelijk niet gewoon gegeven en zeker niet eenvoudig. Je kunt je nog eerder van je gedachten bewust worden dan van je emoties. De eerste stap om emoties te leren herkennen en bewust worden, komt uit het ontbreken van iets voort, uit het negatieve: we voelen ons niet vrolijk, niet luchtig en niet vrij. We voelen ons licht bezwaard, sikkeneurig misschien.
Dit zijn lichte gemoedstoestanden, we voelen ons bezwaard, verveeld, we hebben geen opgeruimd gemoed. En die lichte emotie kan toch onze hele dag gaan bepalen. Maar dat is niet nodig heb ik gemerkt. Enige aandacht voor die emotie, kan deze al laten verdwijnen om plaats te maken voor een meer opgeruimd gevoel.
Ik heb de analyse van emoties pas heel geleidelijk ontdekt en kunnen toepassen. ' s Morgens kan ik wel eens wakker worden met een bezwaard gemoed, als ik me schuldig voel, iets zou moeten doen, alsof de dag van alles gaat vragen aan mij. Het moeite doen om bij deze zwaarte in mijn geest even stil te staan, kan ervoor zorgen dat die zwaarte als sneeuw voor de zon verdwijnt, smelt. Dan is mijn geest - je gelooft het of niet - weer opgeruimd: ik zie het licht van de morgen weer, eventueel de kans en belofte van een nieuwe dag.
Zoals veel mensen, heb ik ook een tijd gehad waarin ik mij gewoon verveelde. Er leek weinig te gebeuren, moet ik zo mijn hele leven verder zonder verdere vooruitzichten. Alles lijkt hetzelfde te blijven. Gevaar is dat je daaruit weg loopt, sensaties zoekt. Zen hamert steeds op het uithouden van verveling, omdat iedereen daar doorheen moet en er dan pas mogelijkheden ontstaan om zich dieper tot de realiteit te gaan verhouden. Voor kinderen is het ook goed zich eens te vervelen; dan houdt het gesleep van de ene sensatie naar de andere even op en is er een goede kans dat ze even tot zichzelf komen. Ik heb in meditatieve verveling gemerkt hoe waardevol het uithouden daarvan kan worden.
Heftigere emoties. Mijn ontdekkingen.
Er zijn ook zwaardere gemoedstoestanden waarbij we bepaald worden door meer heftige emoties zoals bijvoorbeeld lichtzinnigheid, jaloersheid, hunkering, irritatie. Verderop geef ik een voorbeeld van lichtzinnigheid als opspelende emotie.
Ook dit soort emoties kunnen we ons bewust worden door op gewaarwordingen in ons lichaam te letten: drukte, opgewondenheid, of door ons te realiseren dat we de omgeving uit het oog verliezen.
We kunnen dan merken hoe we die emotie willen wegdrukken omdat hij verward of lastig is of ons angstig maakt.
Maar het blijkt goed te zijn om met die emotie contact te maken door hem te voelen, door er bij stil te staan, te wachten, te kijken wat voor beelden we er bij krijgen, te zien waar de emotie vooral in ons lichaam gevoeld wordt, wat wordt er dan eigenlijk gevoeld en welke woorden zouden we er verder aan kunnen geven? Hoe zwelt de emotie aan. Haar fundamentele wezen, haar zijnskwaliteit, blijkt gewoon alleen maar energie te zijn. Wat is haar patroon; is mijn emotie agressief, passief, grijpend? Kunnen we de emotie aanraken en werkelijk voelen. Kijken we ze in de ogen, dan zien we dat ze ons niet echt bedreigen of ons ons houvast doen verliezen.
Het is het leren proeven van die emotie. In het Boeddhisme spreekt men hier van het leeuwengebrul. Het moedig kijken naar die emotie. Dan zullen we wonderlijk genoeg ervaren dat we niet meer bang zijn van die emotie en deze ons niet meer onbewust bepaalt of benauwd maakt of als een steen op onze maag blijft liggen. We worden er meester over en hulp van buitenaf is niet nodig. Zo heb ik cliënten geleerd om ze zelf blijvend te hanteren zonder alle mogelijke steunfiguren.
Het is helemaal niet de bedoeling onszelf als een soort vergeestelijkt iemand met een onechte glimlach boven het voelen van emoties te verheffen, alsof niets ons meer raken kan. Emoties maken onze levendigheid uit, onze betrokkenheid met de wereld en iedereen. Ze zijn van ons, ze horen bij ons, ze tekenen ons en laten we ze liefhebben. Ze kleuren ons, karakteriseren ons, we hebben ze nodig. Maar dat niet uitsluit, dat ze ons volledig kunnen bepalen en met ons op de loop kunnen gaan. De kunst is om ze te hanteren en er meester over te zijn, zodat ze niet onecht of geplastificeerd zijn, maar transparant, helder en trefzeker.
We kunnen een emotie overigens ook nog op een andere subtiele manier vermijden door deze uit te ageren; door als een dolle te keer te gaan; door hem helemaal uit te leven en lekker onze agressie te blijven uiten. Sommige lichaamstherapeuten brengen het idee in de wereld dat het lekker uiten van onze emoties op kussens en zo, zou helpen. Soms is dit een mooie eerste ervaring en fijn. Maar uiteindelijk lost dit niets op. Onze relatie tussen onze geest en onze emoties zijn ons in het algemeen niet direct helder en we ervaren een vreemde afstand, een dualistische barrière die opgeworpen is, en nog niet transparant is zodat we de dingen niet zien zoals ze werkelijk zijn. We hoeven er niet bang voor te zijn. Het alleen maar uitleven van emoties brengt ons niet dichter bij ons doel (meesterschap, zelfkennis) omdat we geen echt contact met die emotie maken door er niet bij stil te staan en onze aandacht op te richten. Zonder dit beleefde contact zijn we als de krokodil die in zijn eigen staart blijft bijten en zo zijn woede tot in alle oneindigheid blijft voeden.
Gisteren herkende ik opeens een emotie die vaak met mij op de loop gaat. Wanneer mensen mij bewonderen of aan mijn lippen gaan hangen, of helemaal zien zitten, dan word ik roekeloos. Ik begin grappig te worden, het contact met het gezelschap waar ik in ben te verliezen omdat ik mij helemaal ga richten op die figuur die ontzag voor mij suggereert. Ik zie tegenwoordig wel in mijn ooghoeken dat mijn vrouw het gesprek in de groep niet leuk meer vindt, afhaakt, en dat is mijn waarschuwingssignaal dat ik het contact - vooral ook met mijzelf - aan het verliezen ben. Dit omdat ik zo onder de indruk raak van de bewonderende blikken op mij. Ik luister ook niet echt meer naar de
figuur waar ik in gesprek mee ben.
Dit gedrag zie ik vaak bij bewonderende guru's of priesters of voetballers die de weelde van beroemdheid of interessant bevonden worden, niet kunnen verdragen. De natuurlijke eenvoud verdwijnt dan jammergenoeg en de bescheidenheid die je bij echt grote geesten wel aantreft
Emoties bevatten veel energie. Ze motiveren en stuwen ons gedrag, zetten aan tot krachtige acties. Maar niet altijd tot acties waar we achteraf trots op zijn. Het is een extra kunst om de energie die in emotievolle actie verborgen zit, anders te leren benutten. Als een dans bijna. De energie die in woede zit, kun je leren gebruiken om op een andere manier energiek actief te handelen. Dan heb je er een stuwende motor gratis bij en dat bevordert je levendigheid.
Emoties in een relatie
Bij nog zwaardere heftige emoties, die bijvoorbeeld bij ruzie met iemand kunnen optreden, is het onder controle krijgen van die emotie vaak niet direct haalbaar. en partner.
In een relatie kunnen emoties hevig botsen. Ook zo botsen dat ze soms te heftig zijn om meesterlijk te hanteren. Ik kan nog zo mooi me in balans voelen als ik in het bos wandel, een gedicht lees of mediteer, maar in een botsend contact blijft er niets over van die kalmte.
Mijn impulsen gaan tekeer, het lijkt wel of ik een vreemde ben voor mijzelf, ik ken mezelf niet terug als ik woedend word over een opmerking van mijn partner. En van zo een botsing leer ik ook bijna niets, hij herhaalt zich iedere keer op dezelfde wijze.
Tenminste bijna op dezelfde wijze. Ik kan de botsing tegenwoordig van te voren voelen aankomen. Niet dat ik er dan goed op reageer, maar het is als iets en het is het begin van inzicht. Het valt me namelijk op dat ik de dagen ervoor me niet helemaal lekker voel of beter uitgedrukt: ik heb sterk behoefte aan troost niet alleen, voel me behoeftig, heb het idee dat ik niet zelfstandig van mijzelf kan houden, voel me ook wat negatief over mijzelf en zonder het te vragen verwacht ik een aai over mijn bol.
Dit ' zonder het te vragen' wijst voor mij op iets dat je niet van je partner kunt verwachten, maar wel van je moeder. Het is dus een diepe moederprojectie, een niet vervuld verlangen van vroeger, dat ik op mijn partner projecteer. Eigenlijk breng ik het dan niet op om van mijzelf te houden.
In die kwetsbare toestand vat ik iedere opmerking van mijn partner op als een aanval. Een aanval waartegen ik me heftig ga verdedigen. En ik doe zelfs nog meer: ik ga háár verwijten maken. En dan zijn de rapen pas goed gaar. Er is geen fatsoenlijk gesprek meer mogelijk.
Het ' gesprek' is nu een duel geworden: de een staat tegenover de ander. Dit heb ik laatst een dualistisch contact horen noemen. Er is een duidelijke beleving van twee. Er is ook een afstandsbeleving nu. Deze ervaring staat in schril contrast met de unitieve beleving die je in een goed gesprek met iemand kunt hebben. Dan lijkt het of er nauwelijks afstand is, alsof je in dezelfde ruimte verkeert. In het Nederlands ontbreekt ons een term om dit samen te omschrijven. In het Sanskriet is er een term voor : satsang, samenzijn in waarheid.
Het begint mij de laatste tijd te lukken om wanneer ik het oppositionaire in een contact voel, me in ieder geval de term dualistisch te herinneren en dan kan ik mijzelf zo opstellen dat ik de neiging om tegenover de ander te willen gaan staan, tot stilte kan brengen en me instel op de ander. Een feest!
(Dat het me lukt om mezelf bij te stellen en oppositionaire neigingen me bewust te worden, komt volgens mij doordat ik oefen in meditatie met bewustwording.)
Alles samengevat: een relatie is als een brug tussen twee zelfstandige peilers, die niet op elkaar steunen of van ellende tegen elkaar aan hangen, maar ze staan autonoom, op eigen fundament en zo is de boog sterk.
(Op mijn web zijn er veel hits op het onderdeel ' analyse van relaties' (http://home.tiscali.nl/sommeling/relaties.html)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten